対話taiwa

Paaitijd bij Dainichi

Haaki met Bachmann, aflevering 38. Waaraan je een topkweker herkent: aan de hal, aan de vijver en aan de nachten in juni waarin er wordt gepaaid.

Paainacht bij Dainichi, juni 2018: met de hoofdlamp wordt gecontroleerd of de eitjes klaar zijn.

Na de twee afleveringen over mijn reis in september wilde Haaki iets fundamenteels weten. Op internet staan tegenwoordig ontelbare foto's en video's uit Japan. Kun je daaraan al zien of je bij een topkweker bent of bij een middelmatige?

Dat kan. En het duidelijkst zie je het in juni, in de paaitijd. Dan zijn er normaal gesproken geen Europese inkopers op pad, eigenlijk helemaal geen buitenlandse. Wie in deze weken bij een kweker staat, is als buitenlander vrijwel alleen. Er wordt in de heel vroege ochtenduren gepaaid, en alles wat daarvoor nodig is, wordt overdag voorbereid. Juist daaraan zie je wie zijn vak beheerst.

Orde zie je

Het begint met het vissenhuis. Er zijn kwekers waar je in een kas komt waarin het gereedschap overal rondslingert, misschien nog een bloembak die er overwintert. Je merkt meteen: dit is eerder een hobby aan het woonhuis vast. Bij Dainichi wordt een hal ook weleens omgebouwd als er een veiling plaatsvindt, met stoelen, een groot scherm en het spreekgestoelte van de veilingmeester. Maar daarna wordt alles weer opgeruimd, en wat overblijft is een klinisch schone kas: filtertechniek, ruimte om te lopen, ruimte om te fotograferen, en niets staat in de weg.

Topkwekers herkennen jullie eraan dat de kassen vrij nieuw zijn, schoon en opgeruimd, en dat ze nieuwe techniek uitproberen, bijvoorbeeld druppelfilters of inmiddels ook trommelfilters.

Hetzelfde geldt buiten bij de natuurvijvers. Hoeveel slib ligt er in de vijver, en hoe vaak wordt die met graafmachine en rupsvoertuig uitgegraven? Is de oever netjes gemaaid, of hangen mos, takken en graszoden in het water, groeien er waterlelies of riet? Dat alles vormt oppervlak waarop zich fijne algen vestigen en met hen ziektekiemen. Slib verbruikt zuurstof en vormt zuurstofloze zones waarin bacteriën als Pseudomonas goed gedijen, die een vis ziek kunnen maken als hij verzwakt is. Daartegen moet het immuunsysteem voortdurend vechten. En alles wat de vis energie kost, kan hij niet in groei steken.

‘Topkwekers herken je altijd daaraan dat de kassen vrij nieuw zijn, schoon zijn, opgeruimd zijn.’

Harald Bachmann
Aflevering 38: Paaitijd bij Dainichi – waaraan je een topkweker herkent.

Video niet zichtbaar? Bekijken op YouTube · Abonneren op het kanaal

sanran産卵

De nacht is voor het paaien

Als in juni de ouderdieren bij elkaar worden gezet, zie je het verschil het duidelijkst. Bij de een worden een paar daklatten aan elkaar gezet, wordt er een netkooi tussen gespannen en gaan de ouderdieren erin. Bij de ander staat men 's nachts om drie, om vier uur op, slaapt in het vissenhuis en houdt altijd een oor bij de bassins: beginnen de vissen te paaien? Met de hoofdlamp wordt gekeken, en misschien worden er nog eens nieuwe mannetjes bij gezet.

Elk nieuw mannetje wordt gecontroleerd. Geeft het veel hom af of weinig? Is het weinig, dan besluit men misschien toch om de vissen kunstmatig te paaien en af te strijken. Dan wordt het vissenhuis bijna een laboratorium. De ouderdieren moeten daarvoor droog zijn, want elke druppel water laat de eitjes samenklonteren. De zuivere eimassa wordt met het sperma vermengd en zo gelijkmatig mogelijk aangebracht op roosters met paaiborstels, die als cassettes uitwaaieren. Ongeveer 48 uur later komen de larven uit.

Een team als in de Formule 1

Ook daaraan zie je wie routine heeft. Bij Dainichi beginnen de eerste acht dagen met nieuwe lijnen. Dat zijn geen proefdraaien, ook dan moet het werken, maar in deze dagen raakt het team op elkaar ingespeeld: waar staat het water, waar ligt wat, wie droogt de vis af, wie desinfecteert, wie heeft de weegschaal, wie controleert onder de microscoop of de eitjes klaar zijn voor bevruchting? In de tweede en derde week komen dan de hoofdlijnen, waarbij echt niets verloren mag gaan, daarna de Kawarimono. De afgelopen jaren werd het vaak snel erg heet, en te warm water geeft vooral bij het uitkomen problemen.

Een kweker die drie, vier sets ouderdieren per jaar inzet, doet dat drie, vier keer. Bij Dainichi zijn het zo'n 80 sets, en de hele ploeg is op elkaar ingespeeld als een Formule 1-team bij een bandenwissel. In de bassins van het vissenhuis hangt telkens een netkooi, en meestal zijn er 14, 15, 16 sets tegelijk bezet. Sommige paaien de eerste nacht niet, ook de tweede niet, pas de derde. Andere paaien meteen, als op commando; dan wordt alles eruit gehaald, opnieuw ingericht, en de volgende nacht zwemt er al het volgende set. Als er tien van de zestien in één nacht afpaaien, ‘dan is het alsof je jarig bent’, en drie, vier teams zetten elke kooi over in een bassin met vers water, weg uit het water vol sperma en eiwit.

Iedereen moet zijn plek kennen en 's ochtends om drie, om vier uur klaarstaan als het erop aankomt. De verse handdoeken om te deppen moeten de volgende dag weer gewassen, schoon en droog klaarliggen, net als wegwerphandschoenen en alles wat je verder nodig hebt. Ook daaraan zie je de teamgeest van een kwekerij.

De dag is voor de voorbereiding

Overdag wordt er opgeruimd en schoongemaakt, wordt het materiaal gedesinfecteerd en gewassen, en richten alle medewerkers de bassins opnieuw in voor de volgende nacht. De netten worden gereinigd, te drogen gehangen en gedesinfecteerd.

Medewerkers spannen in een vissenhuis netkooien in groene bassins
's Middags worden de netkooien voor de nacht gespannen. Juni 2018.
Lange rij bassins met netkooien in een kas
Bassin naast bassin, in elk een netkooi. Dainichi, juni 2018.

Overdag worden ook de ouderdieren uitgekozen. De mannetjes worden afgestreken: functioneren ze, hoeveel hom geven ze nog? Heeft er een al één, twee of drie rondes achter de rug? Veel mannetjes worden bij meerdere kruisingen ingezet. Na vier, vijf dagen hebben ze meestal weer hom, maar bij elk set wordt opnieuw gekeken. Is een bepaald mannetje bijzonder belangrijk, dan werkt men er kunstmatig mee verder, want daarvoor is veel minder hom nodig dan bij natuurlijk afpaaien.

Bodybuilders op dieet

Elk vrouwtje wordt maar één keer per jaar ingezet, en toch maakt niets een vis zo snel moe als de paaitijd. De mannetjes putten zich uit, en de vrouwtjes zijn daarna soms helemaal hol, het hele lichaam ingevallen, zoveel eitjes hebben ze afgegeven. Dan moeten ze weer worden opgebouwd, in schoon, zeer warm water.

Juist de heel volumineuze, gespierde vissen produceren weinig eitjes. Ze moeten van tevoren op dieet en krijgen eerder plantaardig voer in plaats van pellets, zodat ze weer genoeg eitjes aanmaken. De supervis die jullie op een show zien, is daarom nooit tegelijk een goede kweekvis. Pas als hij van het bodybuilden afkomt, wordt er een vruchtbaar vrouwtje van.

De ouderdieren van 2019

In juni 2019 hingen in de vissenhuizen uitgeprinte foto's van de ouderdieren bij de paaikooien, en een affiche stelde de vrouwtjes van het jaar voor: SHOGUN, DS Kohaku, Super Kohaku en Mona Lisa.

De Mona Lisa heeft nooit aan een show deelgenomen. Ze werd één keer getoond in de Dream Area van de Shinkokai. Shigeru noemt haar een super-Showa: geen mainstream, omdat ze naar achteren toe te zwart is en te weinig rood heeft, maar qua kop en lichaam praktisch het ideaal van de Showa-kweek. Een enorm gezicht, een volumineus, breed lichaam tot achteraan, een dikke staartwortel en geen hangbuik, daarbij een krachtig rood, een diep zwart, een exacte Motoguro en borstvinnen die niet beter zouden kunnen. Alles zoals ik vissen eigenlijk definieer.

Affiche Dainichi 2019 met de ouderdieren SHOGUN, DS Kohaku, Super Kohaku en Mona Lisa
Middagpauze op Tatami-matten met groene kussens
Links het affiche met de ouderdieren van 2019, rechts de middagpauze op de Tatami. Wie de nacht in het vissenhuis was, haalt 's middags wat slaap in. Juni 2019.

Achter haar zit een hele reeks overwegingen. Aan de ene kant de Monster-lijnen: Dainichi's traditionele Showa-lijn Gatchako, gekruist met Showa-nakweek van Momotaro uit de lijn van de beroemde Lion Queen, Grand Champion van de All Japan 2014. Dat bracht vreemd, grootgroeiend bloed binnen. Aan de andere kant GatchaX: Gatchako, gekruist met de Dainichi-Kohaku Junior X, om diens volume en Superbeni op de Showa over te brengen. Uit GatchaX en de Monster-lijnen ontstond de Mona Lisa, het beste van alle lijnen in één vis. En dat heeft Dainichi, denk ik, aan de top van de koiwereld gebracht. Opnieuw.

Van kuit tot larve

Buiten de vissenhuizen liggen vlakke, gemetselde betonbassins van ongeveer 30 bij 30 meter, met een halve meter waterdiepte. Vaak gaan de netkooien daarheen om uit te broeden, en komen de larven buiten uit. Op elke kooi drijft een blok piepschuim waarop staat welke kruising erin zit. Dainichi is een kwekerij met veel Showa, en al na 48 uur worden de witte larven van de zwarte gescheiden. Gaat die selectie niet zo snel als gewenst, dan krijgen ze in de netkooi al een beetje Cyclops en watervlooien.

De larve teert eerst op haar dooierzak, dan zwemt ze op en gaat naar buiten, de larvenvijver in. Die moet precies op dit moment voorbereid zijn: eerst zijn er algen nodig, na de algen komt de watervlo, en dat alles moet zo getimed zijn dat er genoeg voer is als de jonge visjes loskomen. Van nul naar honderd, zogezegd.

Twee weken lente, twee weken herfst

Wie de paaitijd in Niigata wil begrijpen, moet het klimaat kennen. De winter is lang, langer dan bij ons. De lente duurt veertien dagen, waarin de sneeuw in recordtempo wegsmelt, en voor je het weet staan jullie in een T-shirt bij meer dan 20 graden. Dat lange heen en weer tussen nul en twaalf graden, zoals wij dat kennen, bestaat daar nauwelijks. Voor de larven in de ondiepe bassins betekent dat: het water kan snel richting 30 graden gaan.

Met de herfst is het net zo. Eind oktober kleurt het bos geel en rood, de Kōyō. Jullie zien hoe die bonte band van de bergen naar beneden loopt als in een timelapse, en de witte band volgt meteen daarachter. 's Ochtends stijgt er mist op uit de vijvers, die nog warmer zijn dan de lucht, en dan sta je in de sneeuw. Met mijn vriend Harry Soßna heb ik eens op een dag in een T-shirt op de trap van een restaurant gezeten en buiten sushi gegeten. De volgende dag stonden we in een sneeuwstorm, en vier, vijf dagen later lag er drie meter sneeuw. De Japanners stonden al op de daken om ze sneeuwvrij te maken, zodat er niets zou instorten.

De ouderdieren zijn het laatste wat in het jaar wordt geoogst, in de eerste week van november. We hebben al midden in de sneeuw gestaan, en de jongens gingen elk halfuur de vrachtwagen in, hielden hun handen bij de hete ventilatie tot ze weer gevoel hadden, en dan weer naar buiten, naar het sleepnet.

Dat daarbij niet alles in chaos verzinkt, komt door de bodem: er is daar nauwelijks bodemvorst. De winter schommelt rond het vriespunt, 's nachts een, twee graden onder nul, overdag twee, drie graden boven nul. De wolken komen uit Siberië over de nog warme Japanse Zee, zuigen zich vol vocht en sneeuwen uit tegen de bergen. Elke nacht dooit er onderaan een halve meter weg, en bovenop sneeuwt er een halve meter bij. In het midden van de straten zijn sproeiers ingebouwd die water op het asfalt spuiten, en elke vlok smelt meteen. Alleen in de winter na de Chūetsu-aardbeving, toen de leidingen in de straten gescheurd waren en het bovendien ongewoon koud werd, reed men dagenlang over ijsschotsen.

De bodem zuigt al dat smeltwater op als een spons. Daarom zitten de bergen het hele jaar vol water, en daarmee vullen de vijverterrassen zich. Deze zomer kwam daar nog hevige regen bij, en op sommige plaatsen braken terrassen door en stroomden de bovenste vijvers leeg in de onderste.

Slib, mineralen en fingerspitzengefühl

Haaki had altijd gedacht dat de minerale bodem en het licht troebele water van de natuurvijvers het geheim van de goede huid waren. Die aanname is niet verkeerd. Uit de bodem komen mineralen in het water, en fijne zwevende deeltjes en wat organisch materiaal zijn vriendelijk voor de slijmhuid. Ook een beetje groen in het water is nodig. Maar dan wel licht groen water, geen donkergroene erwtensoep. Anders halen de algen zoveel kooldioxide uit het water dat de kalk neerslaat, de buffer verdwijnt en de pH-waarde naar boven en beneden uitschiet.

Het water in de bergen is bijna regenwater, zonder hardheid. Wie zijn vak verstaat, ziet aan de kleur wanneer er een paar scheppen mest nodig zijn en wanneer je met kalk moet bijsturen. Sommigen gebruiken daarvoor ook fijngemalen kreeften- en schelpenschalen, een roodachtig poeder dat buffert en nieuwe mineralen brengt. Dat is fingerspitzengefühl, en het gaat niet vanzelf.

Reigers, roofvogels en beren

Bij het onderhoud hoort dat de oevers kort worden gehouden, zodat er geen vuil blijft hangen aan overhangende graszoden en je ziet waar je loopt. Tegen de reigers worden de vijvers aan de zijkanten met netten afgespannen, en daarboven lopen draden tegen roofvogels.

En dan zijn er de beren. Wie mijn video's uit Japan kent, heeft al gezien dat ze graag de voerautomaten plunderen. In de film laat ik een kastje zien dat voor een automaat hangt en vogelgekrijs, hondengeblaf en mitrailleurvuur afspeelt. Ik leg daar eerst met een uitgestreken gezicht uit dat dit de nieuwste innovatie uit Japan is: de koi zouden aan de geluiden van de grote stad worden gewend, zodat ze tammer worden. Dat is natuurlijk onzin. Het kastje moet de kraagbeer weghouden die in de bergen voorkomt, zodat hij de automaat niet leegrooft en het voer in de mudponds strooit.