Shigeru in de tunnel
Haaki met Bachmann, aflevering 39. Hoe het broed van juni tot september uitgroeit tot gesorteerde jonge vissen, waarom elke vis één keer door Shigeru's handen gaat en wat het in Japan betekent om van hetzelfde jaar te zijn.
Oogsten aan de mudpond in het ochtendlicht, september 2026.
In aflevering 38 ging het over de nachten in juni waarin er bij Dainichi wordt gepaaid. Haaki wilde weten hoe het daarna verdergaat: met de larven, met de vijvers, met de ploeg en met de man door wiens handen uiteindelijk elke vis gaat.
Vierhonderd larvenvijvers
Al in het voorjaar, als de sneeuw smelt, gaat men naar buiten om de vijvers in orde te maken, want tot het warm wordt en er gekweekt kan worden, gaat het snel. Stellen jullie je eens voor wat het betekent om zo'n 400 larvenvijvers voor te bereiden, tot elke vijver precies goed is. Je ziet welke eerder klaar is en welke nog wat tijd nodig heeft, en daarnaar wordt bepaald waar het broed in komt.

Een jonge vis blijft ook niet tot de laatste selectie in de vijver waarin hij als larve is uitgezet. Eerst komt er bijvoorbeeld een Showa-broed in, dat twee, drie keer wordt geselecteerd en afgevist, daarna volgt in dezelfde vijver een Kawarimono-broed. Zo worden sommige opkweekvijvers in de drie maanden tot de oogst twee of drie keer opnieuw bezet. Wie in de sorteervideo's goed heeft opgelet, heeft tussen de Kawarimono af en toe een Showa ontdekt. Dat zijn de kleine achterblijvers die bij het afvissen van het eerste broed in de vijver zijn gebleven. Shigeru sorteert ze genadeloos uit, ook als je denkt dat er van die vis misschien nog iets had kunnen worden.


De eerste selectie begint al in het vissenhuis: na 48 uur worden de zwarte larven van de witte gescheiden.

Naast de verzorging wordt er elke dag afgevist en opnieuw uitgezet. In de mudpond sorteert de hele ploeg mee, vrij strikt volgens een vast stramien: alles wat effen rood is, effen wit of misvormd, gaat eruit. Bij de Kohaku blijft alleen wat echt twee kleuren laat zien, bij de Showa wat er drie laat zien.


Video niet zichtbaar? Bekijken op YouTube · Abonneren op het kanaal
Elke vis gaat door zijn handen
Buiten sorteert iedereen. Maar elke vis die in het vissenhuis komt, gaat één keer door de handen van Shigeru. Vanaf 10 september tot ver in oktober zit hij van 's ochtends tot 's avonds aan de sorteerkom en selecteert. Elke vis die hij met zijn team heeft geproduceerd, is één keer bij hem langsgekomen.
Als ik in Japan aankom, is hij de eerste twee dagen blij, levendig en spraakzaam. Dan verdwijnt hij in zijn tunnel. Pas in de laatste twee dagen voor mijn terugvlucht duikt hij weer op, merkt dat ik er ook nog ben, we sorteren samen, en de stemming is weer goed. Daarbij draait elk jaar dezelfde soundtrack: J-pop of K-pop, het verschil hoor ik niet, dan Madonna en Céline Dion. Als de Titanic voor de derde keer die dag zinkt, zou ik het liefst om iets anders vragen. Maar ik geloof dat hij het helemaal niet hoort. Als het maar altijd hetzelfde is. Hij is dan één grote concentratiemachine, helemaal bij de jonge vissen. Dat moet je bewonderen.

Ik zoek zelf mijn werk
In die tijd laat ik hem volkomen met rust. Als ik hem kan helpen, doe ik dat, en anders zoek ik zelf mijn werk. 's Ochtends zorg ik dat ik op de vrachtwagen kom en met de jongens naar buiten rijd om te oogsten. Als we met de vissen terugkomen, ziet Shigeru: die was er vandaag weer heel vroeg bij en heeft al iets voor de kwekerij gedaan.
Dan loop ik naar de drankautomaat en haal koffie voor iedereen, een kleine attentie voor de ploeg die altijd in goede aarde valt. Daarna maak ik waadpak en uitrusting schoon, desinfecteer alles en zorg dat ik op de volgende vrachtwagen naar de natuurvijvers kom. 's Middags gaan we samen eten.


Mijn Japans is genoeg om veel te verstaan, spreken kan ik weinig. Maar ik geloof dat ik gevoel voor mensen heb. Tien, vijftien jaar geleden, toen ik nog mijn kamer op de kwekerij had, liep ik 's avonds om tien, om elf uur vaak nog een keer door alle huizen. Ik heb weinig slaap nodig. Is er een vis uitgesprongen, loopt alles? Daarbij kwam ik Shigeru tegen, en hij zei: jij bent net zo'n type als ik, jij loopt 's avonds ook nog een keer alles na. Sindsdien heeft hij me meer laten zien en meer toevertrouwd.
Bij technische vragen en bij de waterchemie word ik om raad gevraagd. Ik heb vele jaren ook op andere kwekerijen gewerkt, vooral bij Tsuyoshi van Torazo, en breng kennis mee die verder reikt dan de horizon van één enkele kwekerij. Maar vooral ben ik een vakman die veel met zijn ogen leert. Toen ik in 2025, na corona en drie, vier jaar pauze, weer aan het sleepnet stond en het door de mudponds trok, wist ik precies waar de jongens me wilden hebben: waar het net wordt samengetrokken, waar de netkooi hoort, wanneer het net naar de andere kant wordt gedragen, wanneer we achteruitlopen en een tweede keer afvissen, waar we weer uit de vijver klimmen. Dat was er allemaal nog, net als fietsen.

Van hetzelfde jaar
Mijn grootste voordeel heeft met de kalender te maken. In Japan is veel geordend naar schooljaargangen, en iedereen vraagt eerst van welk jaar je bent. Ik ben van 1972, net als Futoshi, Shigeru's oudere broer en de grote baas, en net als Okamoto en Takahiro. Voor Japanners is dat iets heel groots. Bij elk bezoek komt het weer op tafel: jij bent van ons jaar, jij wordt samen met ons oud, jij zit met ons in hetzelfde schuitje.
Daarom zit ik meestal bij Okamoto op de vrachtwagen, en Takahiro let altijd op waar ik ben en of het goed met me gaat. Daarbij komt Naoto, een heel, heel lief mens en ongeveer twee jaar jonger dan ik. Shigeru is vier jaar jonger. Jongeren zijn er in dit gezelschap nog niet; de kinderen zijn nog lang niet zover dat ze de kwekerij kunnen overnemen. Dat is ook mijn geluk. Waren ze al midden twintig en stonden ze op het punt over te nemen, dan was ik waarschijnlijk net als de vaders overbodige ballast. De kinderen willen de kwekerij dan zelf leiden en hun eigen verhaal schrijven.


Leerlingen, ijver en lange dagen
Haaki vroeg of de jonge medewerkers urenlang naast Shigeru zitten om te leren. Wie toekijkt, begrijpt wat er gebeurt. Maar net als bij leerlingen hier zie je snel wie slim is en wie niet, aan wie je iets kunt toevertrouwen en wie de uitblinker is. Veel komt ook van de jongeren zelf, als ze erom vragen. De structuren zijn er natuurlijk: je wordt er in de loop der jaren naartoe geleid en werkt je eerst met de andere medewerkers en de voorman op, voordat je rechtstreeks met de baas te maken hebt. Onderscheiden kun je je door ijver, door hartstocht, ook met een beetje doorzettingsvermogen en brutaliteit.
In Japan hoort het er net zo bij als bij mij in het bedrijf dat iemand ook op zaterdag of zondag komt of langer blijft als er iets is misgegaan of als er vissen aankomen. Werkdagen van acht uur bestaan op de kwekerij niet, eerder van veertien, vijftien, zestien uur. Gedragen wordt dat waarschijnlijk ook door wat traditionelere familiestructuren; vaak helpen de grootouders mee. En veel ouderen werken tot op hoge leeftijd. In het hotel maakt een dame het ontbijt die ik al 25 jaar ken en die inmiddels ruim over de tachtig is. Dit jaar riep ze voor het eerst dat ik mijn ontbijt zelf moest halen: we zijn allebei oud geworden, maar jij kunt nog net iets beter rondscharrelen dan ik.
Ouderdieren: in november terug
De grote ouderdieren hebben we deze keer niet gezien, ze waren buiten in de mudpond. Na het afpaaien blijven ze nog een paar dagen in de buurt van de kwekerij, dan gaan ze samen naar buiten en komen pas rond 10 november weer binnen, niet in de glazen kassen die elke handelaar ziet, maar in huizen waar een gewone koiliefhebber helemaal niet binnenkomt. Boven, waar ze zwemmen, zijn er vijvers met alleen vrouwtjes en vijvers met alleen mannetjes, zodat ze hun rust hebben.
Er is geen snellere manier om een vrouwtje op te gebruiken dan het regelmatig te laten afpaaien. In de eitjes zit heel veel energie. Sommige houden het maar één seizoen vol, andere twee, drie jaar; langer dan drie, vier jaar is een grote zeldzaamheid, juist bij de grote dieren. Sakai bijvoorbeeld begint al met nisai en sansai te kweken en paart één op één. Bij Dainichi worden alleen de echt grote dieren genomen en worden bij één vrouwtje twee, drie mannetjes gezet. Dat ook jonge dieren al paairijp zijn, heeft met de jumbo-tosai-opkweek te maken: omdat men de eerste winter overbrugt en de tweede zomer direct aan de eerste vastknoopt, heeft een vis die in juni twaalf maanden oud is, praktisch al twee zomers groei achter de rug.


Zonen, vaders en de blauwe hortensia
Elke kweker heeft zijn eigen werkwijze. Slim vond ik wat Omosako doet: hij verdeelt de eitjes van één vrouwtje in tien porties, bevrucht elke portie met een ander mannetje en verdeelt de larven over tien verschillende vijvers. Zo weet hij precies welk mannetje het best heeft gewerkt met dit vrouwtje. De ene kweker ziet zoiets en neemt het over. De andere blijft bij het stramien dat hij van zijn vader kent.
Er zijn jonge kwekers die bij Dainichi het vak hebben geleerd. Komen ze terug op de kwekerij van hun ouders, dan is de vader vaak nog zo aanwezig dat ze het geleerde helemaal niet toepassen. Tien jaar later zitten ze weer op zijn spoor en doen ze het precies zoals hij: als de blauwe hortensia op de zuidhelling bloeit, worden de ouderdieren ingezet. Dat men de ouderen weinig verbetert, is in deze cultuur ook een kwestie van respect. Maar uiteindelijk ligt het aan de ouders, net als bij ons: wanneer vertrouw je je zoon iets toe? Wie verstandig is, betrekt hem vroeg, draagt op tijd over en blijft nog een poosje raadgever. Praat met een kind niet alsof het niet al te snugger is, maar zoals met een volwassene, en leg het vanaf het begin uit hoe de wereld werkt.
Waarom ginrin showa niet rendabel is
Welke sets Shigeru inzet, hangt ook van de markt af. Ginrin Showa zijn daar een goed voorbeeld van; daarover heeft hij ook in ons gesprek tijdens het sorteren gesproken. Het Ginrin is een puzzelstukje extra, je moet meer sorteren, en de markt beloont het niet. Een Ginrin-broed beslaat misschien vijf larvenvijvers, en aan het eind blijven er 200 dieren over. Een Showa-broed beslaat eveneens vijf vijvers, en er blijven er duizend over. Een kwekerij moet zuinig omgaan met haar vijvers, zodat ze weer kan investeren en nieuwe dingen kan uitproberen.
Bij mij in Duitsland ziet het er iets anders uit. Met een beperkte klantenkring moet ik een zekere breedte aanbieden, en ik ben blij met een paar Ginrin en een paar Kawarimono. Er zijn de jagers en verzamelaars die graag van elke soort één zouden hebben. Zelf ben ik eerder een purist: Kohaku, Sanke, Showa, daarbij misschien een Goshiki of een mooie Ginrin Karashigoi als contrast. Maar een veiling met 120 Kohaku zou geen competitie aanwakkeren. En wie een Ginrin Showa zoekt, zoekt nu eenmaal een Ginrin Showa. Daarmee neem ik niemand iets af; ik boor een eigen markt aan.