Tarło w Dainichi
Haaki z Bachmannem, odcinek 38. Po czym poznać czołowego hodowcę: po hali, po stawie i po czerwcowych nocach, w których odbywa się tarło.
Noc tarła w Dainichi, czerwiec 2018: latarką czołową sprawdza się, czy ikra jest gotowa.
Po dwóch odcinkach o mojej wrześniowej podróży Haaki chciał się dowiedzieć czegoś zasadniczego. W sieci jest dziś niezliczona ilość zdjęć i filmów z Japonii. Czy już po nich można poznać, czy jest się u czołowego hodowcy, czy u przeciętnego?
Można. A najwyraźniej widać to w czerwcu, w czasie tarła. Wtedy zwykle nie ma tam europejskich kupców, właściwie w ogóle żadnych zagranicznych. Kto w tych tygodniach stoi u hodowcy, jest jako cudzoziemiec właściwie sam. Tarło odbywa się bardzo wczesnym rankiem, a wszystko, co jest do niego potrzebne, przygotowuje się w ciągu dnia. Właśnie po tym poznaje się, kto zna swoje rzemiosło.
Porządek widać
Zaczyna się od domu ryb. Są hodowcy, u których wchodzicie do szklarni, gdzie wszędzie stoją porozstawiane sprzęty, może jeszcze donica z kwiatami, która tam zimuje. Od razu widać: to raczej hobby przy domu. W Dainichi halę czasem się przebudowuje, gdy odbywa się w niej aukcja, z rzędami krzeseł, dużym monitorem i pulpitem licytatora. Ale potem wszystko znów się uprząta i zostaje klinicznie czysta szklarnia: technika filtracyjna, miejsce do chodzenia, miejsce do fotografowania i nic nie stoi na drodze.
Czołowych hodowców poznacie po tym, że szklarnie są stosunkowo nowe, czyste i uporządkowane, i że wypróbowują nową technikę, na przykład filtry zraszane, a obecnie także filtry bębnowe.
Tak samo jest na zewnątrz, przy naturalnych stawach. Ile mułu leży w stawie i jak często usuwa się go koparką i spychaczem? Czy skarpa jest starannie wykoszona, czy do wody zwisają mchy, gałęzie i darń, rosną lilie wodne albo trzcina? Wszystko to tworzy powierzchnię, na której osiadają drobne glony, a wraz z nimi zarazki. Muł zużywa tlen i tworzy strefy beztlenowe, w których dobrze rozwijają się bakterie takie jak Pseudomonas, mogące wywołać chorobę u ryby, gdy jest osłabiona. Układ odpornościowy musi się im bez przerwy przeciwstawiać. A wszystkiego, co kosztuje rybę energię, nie może ona przeznaczyć na wzrost.
„Czołowych hodowców zawsze poznasz po tym, że szklarnie są stosunkowo nowe, są czyste, są uporządkowane.”
Nie widzisz filmu? Obejrzyj na YouTube · Subskrybuj kanał
Noc należy do tarła
Gdy w czerwcu łączy się tarlaki, różnicę widać najwyraźniej. U jednego zbija się kilka łat, rozpina między nimi kojec z siatki i wpuszcza do niego tarlaki. U drugiego wstaje się w nocy o trzeciej, o czwartej, śpi się w domu ryb i zawsze ma się jedno ucho przy basenach: czy ryby zaczynają trzeć? Sprawdza się to latarką czołową i być może jeszcze raz dosadza nowe samce.
Każdy nowy samiec jest sprawdzany. Daje dużo mlecza czy mało? Jeśli mało, może jednak decyduje się na sztuczne tarło i wyciskanie ryb. Wtedy dom ryb staje się niemal laboratorium. Tarlaki muszą być przy tym suche, bo każda kropla wody sprawia, że ikra się zlepia. Czystą masę ikry miesza się z nasieniem i nakłada możliwie równomiernie na ruszty ze szczotkami tarliskowymi, które rozkłada się wachlarzowo jak kasety. Mniej więcej 48 godzin później wylęgają się larwy.
Zespół jak w Formule 1
Po tym też widać, kto ma rutynę. W Dainichi pierwsze osiem dni zaczyna się od nowych linii. To nie są próby, również wtedy wszystko musi działać, ale w tych dniach zespół się zgrywa: gdzie stoi woda, gdzie co leży, kto osusza rybę, kto dezynfekuje, kto ma wagę, kto sprawdza pod mikroskopem, czy ikra jest gotowa do zapłodnienia? W drugim i trzecim tygodniu przychodzą potem linie główne, przy których naprawdę nic nie może przepaść, a po nich Kawarimono. W ostatnich latach często szybko robiło się bardzo gorąco, a zbyt ciepła woda sprawia trudności zwłaszcza przy wylęgu.
Hodowca, który zakłada trzy, cztery zestawy tarlaków rocznie, robi to trzy, cztery razy. W Dainichi jest to około 80 zestawów, a cała załoga jest zgrana jak zespół Formuły 1 przy zmianie opon. W basenach domu ryb wisi w każdym kojec z siatki, zwykle obsadzonych jest jednocześnie 14, 15, 16 zestawów. Niektóre nie trą się pierwszej nocy, drugiej też nie, dopiero trzeciej. Inne trą się od razu, jak na zawołanie; wtedy wszystko się wyjmuje, przygotowuje od nowa i następnej nocy pływa już kolejny zestaw. Gdy dziesięć z szesnastu odbędzie tarło jednej nocy, „to jest jak w urodziny”, a trzy, cztery ekipy przenoszą każdy kojec do basenu ze świeżą wodą, z dala od wody pełnej nasienia i białka.
Każdy musi znać swoje miejsce i być na miejscu o trzeciej, o czwartej nad ranem, kiedy to się liczy. Świeże ręczniki do osuszania muszą następnego dnia znów leżeć wyprane, czyste i suche, do tego jednorazowe rękawiczki i wszystko inne, czego się potrzebuje. Także po tym widać ducha zespołu w hodowli.
Dzień należy do przygotowań
W ciągu dnia się sprząta i myje, sprzęt dezynfekuje i pierze, a wszyscy pracownicy na nowo przygotowują baseny na następną noc. Sieci się czyści, wiesza do suszenia i dezynfekuje.


W ciągu dnia wybiera się też tarlaki. Samce się próbnie wyciska: czy działają, ile mlecza jeszcze dają? Czy któryś ma już za sobą jedną, dwie albo trzy rundy? Wiele samców wykorzystuje się w kilku kojarzeniach. Po czterech, pięciu dniach zwykle znów mają mlecz, ale przy każdym zestawie patrzy się od nowa. Jeśli komuś szczególnie zależy na konkretnym samcu, pracuje się z nim dalej sztucznie, bo potrzeba do tego znacznie mniej mlecza niż przy naturalnym tarle.
Kulturyści na diecie
Każda samica jest zakładana do tarła tylko raz w roku, a jednak nic nie męczy ryby tak szybko jak tarło. Samce się wyczerpują, a samice są potem czasem zupełnie puste, całe ciało zapadnięte, tyle ikry oddały. Wtedy trzeba je znów odbudować, w czystej, bardzo ciepłej wodzie.
Właśnie te bardzo masywne, umięśnione ryby produkują mało ikry. Wcześniej muszą przejść na dietę, karmi się je raczej roślinnie niż granulatem, żeby znów wytworzyły dość ikry. Superryba, którą widzicie na wystawie, nigdy więc nie jest jednocześnie dobrą rybą hodowlaną. Dopiero gdy porzuci kulturystykę, staje się płodną samicą.
Tarlaki z 2019 roku
W czerwcu 2019 roku w domach ryb przy kojcach tarłowych wisiały wydrukowane zdjęcia tarlaków, a plakat przedstawiał samice roku: SHOGUN, DS Kohaku, Super Kohaku i Mona Lisa.
Mona Lisa nigdy nie brała udziału w wystawie. Pokazano ją raz w Dream Area na Shinkokai. Shigeru nazywa ją super-Showa: nie mainstream, bo w tylnej części jest za czarna i ma za mało czerwieni, ale pod względem głowy i ciała to praktycznie ideał hodowli Showa. Ogromna twarz, masywne, szerokie ciało aż do samego tyłu, gruby trzon ogona i żadnego brzucha, do tego mocna czerwień, głęboka czerń, precyzyjne Motoguro i płetwy piersiowe, które nie mogłyby być lepsze. Wszystko to, po czym właściwie definiuję rybę.


Za nią stoi cały szereg przemyśleń. Z jednej strony linie Monster: tradycyjna linia Showa Dainichi, Gatchako, skrzyżowana z potomstwem Showa od Momotaro z linii słynnej Lion Queen, Grand Champion All Japan 2014. To wniosło obcą, wielkorosłą krew. Z drugiej strony GatchaX: Gatchako skrzyżowane z Kohaku Dainichi Junior X, by przenieść jego objętość i Superbeni na Showa. Z GatchaX i linii Monster powstała Mona Lisa, to, co najlepsze ze wszystkich linii, w jednej rybie. I to, myślę, wyniosło Dainichi na szczyt świata koi. Ponownie.
Od ikry do larwy
Poza domami ryb znajdują się płytkie, murowane baseny betonowe, mniej więcej 30 na 30 metrów, o głębokości wody pół metra. Często kojce z siatki trafiają tam do inkubacji, a larwy wylęgają się na zewnątrz. Na każdym kojcu pływa klocek styropianu z napisem, jakie kojarzenie się w nim znajduje. Dainichi to hodowla z wieloma Showa i już po 48 godzinach białe larwy oddziela się od czarnych. Jeśli ta selekcja nie idzie tak szybko, jak by się chciało, larwy dostają już w kojcu trochę Cyclops i rozwielitek.
Larwa najpierw zużywa woreczek żółtkowy, potem wypływa ku powierzchni i trafia na zewnątrz, do stawu dla larw. Musi on być przygotowany dokładnie na ten moment: najpierw potrzebne są glony, po glonach przychodzą rozwielitki, a wszystko musi być tak zgrane w czasie, żeby było dość pokarmu, gdy narybek ruszy. Od zera do stu, że tak powiem.
Dwa tygodnie wiosny, dwa tygodnie jesieni
Kto chce zrozumieć tarło w Niigacie, musi znać klimat. Zima jest długa, dłuższa niż u nas. Wiosna trwa czternaście dni, w których śnieg topnieje w rekordowym tempie, i już stoicie w koszulkach przy ponad 20 stopniach. Tego długiego zmagania między zerem a dwunastoma stopniami, jakie znamy, prawie tam nie ma. Dla larw w płytkich basenach oznacza to, że woda może szybko zbliżyć się do 30 stopni.
Z jesienią jest tak samo. Pod koniec października las barwi się na żółto i czerwono – to Kōyō. Widzicie, jak ten kolorowy pas schodzi z gór jak na filmie poklatkowym, a biały pas podąża tuż za nim. Rano ze stawów, które są jeszcze cieplejsze od powietrza, unosi się mgła, a potem stoi się w śniegu. Z moim przyjacielem Harrym Soßną siedziałem kiedyś jednego dnia w koszulce na schodach restauracji i jedliśmy sushi na zewnątrz. Następnego dnia staliśmy w zamieci śnieżnej, a cztery, pięć dni później leżały trzy metry śniegu. Japończycy stali już na dachach i je odśnieżali, żeby nic się nie zawaliło.
Tarlaki odławia się jako ostatnie w roku, w pierwszym tygodniu listopada. Staliśmy już w pełnym śniegu, a chłopaki co pół godziny szli do ciężarówki, trzymali ręce przy gorącym nawiewie, aż wróciło im czucie, i znów wychodzili do niewodu.
To, że nie wszystko tonie przy tym w chaosie, zawdzięcza się gruntowi: prawie nie ma tam przemarzania gleby. Zima oscyluje wokół zera, w nocy minus jeden, dwa stopnie, w dzień plus dwa, trzy. Chmury przychodzą z Syberii nad wciąż ciepłym Morzem Japońskim, nasiąkają wilgocią i wysypują śnieg nad górami. Każdej nocy od spodu topnieje pół metra, a z wierzchu dosypuje kolejne pół metra. Na środku ulic są wpuszczone dysze, które rozpylają wodę na asfalt, i każdy płatek natychmiast topnieje. Tylko zimą po trzęsieniu ziemi w Chūetsu, gdy przewody pod ulicami były zerwane, a do tego zrobiło się niezwykle zimno, przez wiele dni jeździło się po krach lodu.
Grunt chłonie dużą ilość wody roztopowej jak gąbka. Dlatego góry są przez cały rok pełne wody, a dzięki niej napełniają się tarasy stawów. Tego lata doszły jeszcze ulewy i w niektórych miejscach tarasy się przerwały, a górne stawy przelały się do dolnych.
Muł, minerały i wyczucie
Haaki zawsze myślał, że mineralna gleba i lekko mętna woda naturalnych stawów to tajemnica dobrej skóry. To założenie nie jest błędne. Z gleby przechodzą do wody minerały, a drobna zawiesina i trochę materii organicznej są przyjazne dla śluzówki. Potrzeba też trochę zieleni w wodzie. Ale tylko jasnozielonej wody, a nie ciemnozielonej grochówki. Inaczej glony wyciągają z wody tyle dwutlenku węgla, że wapń się wytrąca, bufor znika, a pH skacze w górę i w dół.
Woda w górach to niemal deszczówka, bez twardości. Kto zna swoje rzemiosło, widzi po kolorze, kiedy potrzeba kilku łopat nawozu, a kiedy trzeba przeciwdziałać wapnem. Niektórzy używają do tego także drobno zmielonych pancerzy skorupiaków i muszli, czerwonawego proszku, który buforuje i dostarcza nowych minerałów. To kwestia wyczucia i nie dzieje się samo.
Czaple, ptaki drapieżne i niedźwiedzie
Do pielęgnacji należy krótkie koszenie brzegów, żeby na zwisającej darni nie zbierał się brud i żeby było widać, gdzie się stawia stopy. Przeciw czaplom stawy obciąga się z boków sieciami, a nad nimi biegną linki przeciw ptakom drapieżnym.
I jeszcze niedźwiedzie. Kto zna moje filmy z Japonii, widział już, że chętnie plądrują karmniki automatyczne. W filmie pokazuję skrzynkę, która wisi przed karmnikiem i odtwarza krzyki ptaków, szczekanie psów i serie z karabinu maszynowego. Najpierw wyjaśniam tam z całą powagą, że to najnowsza innowacja z Japonii: koi przyzwyczaja się do odgłosów wielkiego miasta, żeby były mniej płochliwe. To oczywiście bzdura. Skrzynka ma odstraszać niedźwiedzia himalajskiego, który żyje w górach, żeby nie ograbiał karmnika i nie rozsypywał paszy do mudpondów.