対話taiwa

Lijnen, ouderdieren en de juiste koi

Haaki met Bachmann, aflevering 40. Hoe de grote kwekers hun lijnen beschermen en ruilen, waarom de beroemdste vis niet altijd de beste kweekvis is en waar jullie bij het kopen op moeten letten.

De grote DS Kohaku in de paainacht, 5 juni 2018.

Aan het slot van onze drie afleveringen over de paaitijd wilde Haaki weten of ik ook bij andere kwekers ben geweest als er werd gepaaid. Bij Tsuyoshi van Torazo kom ik ’s middags langs, drink een kop koffie mee, zie de gespannen netkooien en kijk erin. Maar ’s nachts of ’s ochtends sta ik daar niet. Bij de kleinere kwekers is het ook lang niet zo spannend om dat te volgen. Zij kopen hun kweekvissen bij de grote kwekers of bij liefhebbers bij en volgen geen plan, zoals Dainichi, Sakai of Momotaro dat doen.

Lijnen uit tweede hand

Nogami is een neef van Futoshi en Shigeru. Van daar bestaat een heel mooie, heel traditionele videoreeks: de jonge Nogami, Chikara, loopt met zijn waadpak door het bassin en spant de paaikooi met de ouderdieren op, de camera glijdt over de horizon, en bovenaan zie je hoe de paaiborstels worden aangedragen. De film speelt zich af op twee, drie niveaus, echt de moeite waard. Maar zulke kwekerijen zetten drie, vier, vijf sets in, meer niet. Meestal werken er één of twee mensen mee, en er zijn niet zoveel larvenvijvers en mudponds waarin je verschillende lijnen zou kunnen opkweken.

Hun taak lijkt eerder op de mijne hier: de opkweek zo goed doen dat die voor honderd procent slaagt, en daarmee de kwaliteit opbouwen. De genetica komt uit tweede hand. Het is geen lijn die al sinds de grootvader wordt gevolgd, maar kweekvissen die steeds weer worden bijgekocht, en door die voortdurende aankopen verwatert het geheel. Wie echt een lijn wil voeren, heeft genoeg vissenhuizen nodig voor de ouderdieren en een genetische back-up van het begin van de lijn, voor het geval hij wil terugkruisen. Hij moet broers en zussen opbouwen. De Mona Lisa is immers niet alleen die ene vis, maar meerdere vissen uit dezelfde genetische pool, die je weer met de Monster-lijnen of met GatchaX kunt paren. Al die genetica moet je op voorraad hebben als je je ideeën goed doordacht verder wilt ontwikkelen.

Vissenhuis van binnen: een loopbrug tussen grote bassins onder een glazen dak
In het vissenhuis, oktober 2015.
keitō系統

Ruilen onder gelijken

Hoe komen de grote kwekers aan ouderdieren van anderen, zonder hun concurrenten hun eigen potentieel te gunnen? Met een gelijkwaardige kweker kun je ruilen. Maar wie komt daarvoor in aanmerking? Op dit moment behalve Sakai misschien nog Isa, en dan houdt het eigenlijk op. Alle anderen moeten zich inkopen, en dat is een kwestie van geld. Soms kost een ouderdier van een van de eerste kwekerijen zoveel dat je het met de verkoop van de jonge vissen nooit meer terugverdient. Via de prijs beperkt de kweker ook hoe ver de genenpool die hij wil beschermen zich verspreidt, omdat hij zijn eigen nakweek wil verkopen en zijn marktaandeel wil veiligstellen.

Onder de groten gaat het anders. Shigeru koopt bijvoorbeeld vier vissen bij Sakai, en Sakai koopt vier vissen bij ons. Ieder moet dan zelf zien of de vissen werken; de ene keer heeft de een pech, de andere keer de ander. Op papier staat er dan, laten we zeggen, 200 miljoen yen aan elke kant, en in een krant leest het alsof iemand voor 200 miljoen yen een ouderdier heeft gekocht. In werkelijkheid wordt er alleen geruild en gaat er helemaal geen geld over tafel. Voor de kleintjes, die niet op gelijke voet meespelen, wordt het daarentegen duur, en soms is het Russische roulette: het geld komt niet binnen, of de jonge vissen maken het uiteindelijk niet waar.

Vier mannen tillen een grote koi in een plastic zak uit een transporttank
Een grote koi wordt in een zak uit de transporttank getild, oktober 2015.
Aflevering 40: Lijnen, ouderdieren en welke koi je zou moeten kopen.

Video niet zichtbaar? Bekijken op YouTube · Abonneren op het kanaal

Het uithangbord

Haaki vroeg naar de enorme DS Kohaku die in onze video’s uit 2018 te zien is. Koop je een paaivis zonder te weten of hij in de praktijk werkt? Deze ongelooflijk grote Kohaku woog 23 kilo, en iedereen die hem zag, zei alleen maar: wow. Veel mensen in de wereld hielden hem voor dé kweekvis bij uitstek. In werkelijkheid gaf hij maar weinig eitjes en heeft hij nooit helemaal volledig afgepaaid. Dat wisten alleen degenen die er in die nacht bij waren.

Een medewerker tilt de grote DS Kohaku in een blauwe bak op, ernaast een weegschaal en toeschouwers
De DS Kohaku wordt opgetild, paainacht bij Dainichi, 5 juni 2018.

Maar van deze vis waren er nog drie, vier andere genetisch gelijke dieren, en die hebben wel gewerkt. Die ene vis was een beetje het uithangbord. Het genetische materiaal was er toch, het is er tot op vandaag en wordt verder gekweekt. Daarom was het ook helemaal in orde om de nakweek onder die naam te verkopen. Ze stamden uit deze lijn, alleen niet van precies die ene vis.

Vrouwtje of mannetje?

Je zou kunnen denken: omdat beide ouderdieren hun deel bijdragen, koop je gewoon de goedkopere mannetjes van een goede lijn. Zo werkt het niet. Matsue heeft de afgelopen twee jaar zijn complete bestand aan mannetjes vervangen door Dainichi-mannetjes, en dat paste goed, hij heeft er veel succes mee. Maar het kán werken en hoeft niet. Afhankelijk van wat je wilt verbeteren en waar de zwakke punten van je eigen lijn liggen, heb je vrouwtjes of mannetjes nodig. Via de vrouwtjes haal je eerder de grootte en de lichaamsbouw binnen, via de mannetjes eerder de huidkwaliteit en de tekening. En beide moeten bij elkaar passen; er zijn ook lijnen die niet met elkaar werken. Voorbeelden daarvan noem ik bewust niet, ik wil geen kweker zwartmaken.

Een man in waadpak zet een grote koi in een blauwe kuip, op de achtergrond toeschouwers in de kas
Een grote koi wordt in de kuip gezet, oktober 2014.
Een man houdt een grote rood-witte koi met beide handen boven een bak
Met beide handen boven de bak, oktober 2012.

Via kruising en terugkruising echt een lijn volgen, dat doen maar heel weinigen: Matsue, Dainichi, Torazo, Sakai en Momotaro zijn daar goed in. Het verschil met de tweede rij is als dag en nacht. Bij de klanten is het precies zo. Er zijn handelaren die in Niigata van dorp naar dorp rijden en overal twee boxen kopen, hier vijf Goshiki, daar drie Yamabuki, dan een paar Hi Utsuri en Kawarimono. Zij bedienen de liefhebber. En er zijn handelaren die bij Dainichi, Sakai, Omosako of Momotaro inkopen. Zij bedienen eerder de toegewijde liefhebbers, die daarboven staan.

Succes heeft vele lagen

Hoe paartjes en genetica samenvallen, blijft vallen en opstaan. Wie 80 pogingen heeft, scoort misschien tien treffers. Wie er maar vier heeft, krijgt het moeilijk. Ook bij Dainichi zijn er paringen die veel mooie, goed verkoopbare vissen opleveren, en andere die maar weinig verkoopbare vissen opleveren, maar regelmatig de drie, vier, vijf uitschieters die op een show helemaal bovenaan eindigen. De ene zijn belangrijk voor het commerciële succes, de andere ervoor dat de naam weer bovenaan staat.

En soms zet je een paartje in alleen om een tussenstap te krijgen. Al de rest verwerp je, maar de vier, vijf vissen die 25 procent van een bepaald bloed in zich dragen, heb je nodig om ze in het volgende idee in te kruisen. Niet uit elk paar haal je de volgende generatie, niet uit elk de komende kampioen en niet uit elk het brede commerciële succes.

“Zolang hij leeft, is het een kunstwerk. Als hij dood is, is het gewoon een dode karper.”

Harald Bachmann

Wat een kampioen kost

Wie bij Shigeru een toekomstige kampioen wil kopen, een vis waarvan je weet dat hij op de volgende Nogyosai of Shinkokai helemaal vooraan kan eindigen, zit inmiddels op een bedrag van zeven cijfers in euro’s. In Duitsland heeft bijna niemand zicht op wat zulke vissen tegenwoordig kosten. Dat hebben een paar handelaren met wereldwijde contacten, op dit moment vooral uit China en Taiwan. Zij kopen voor zeer rijke ondernemers, die daarmee ook laten zien wat ze zich kunnen veroorloven: een levend wezen met een beperkte levensduur. Zolang hij leeft, is het een kunstwerk. En of hij uiteindelijk wint, hangt ook af van hoe de keurmeesters gestemd zijn. De ene kijkt eerder naar het zuiden, de andere eerder naar het noorden, de ene eerder naar Sakai, de andere eerder naar Dainichi.

Openstaan in plaats van bloedlijn

Voor de gewone liefhebber ziet dat er heel anders uit. Wie zegt dat zijn volgende vis uit deze of gene bloedlijn moet komen, zit al veel te vast. Dat zou je eigenlijk helemaal niet in je hoofd moeten hebben. Net zo min als: ik moet nu een Showa kopen of een Kohaku. Koop wat jullie voor jullie geld op dat moment in het oog springt. Bij ons was er een jaargang met geweldige Kohaku, daarvoor een met prachtige Showa, en dit jaar heb ik heel mooie Shiro Utsuri meegebracht. Koop wat er op dat moment in grotere aantallen in topkwaliteit te krijgen is.

Soms zwemt er bij een Kohaku-kweker één enkele Goshiki in het bassin, die hij gegarandeerd ergens heeft bijgekocht, en omdat die zo opvalt, wil de klant per se die Goshiki. Terwijl hij juist de keuze heeft uit 150 echt geweldige Kohaku-Nisai en broers en zussen met elkaar kan vergelijken: lichaamsbouw, huid, tekening. Pas die vergelijking laat zien hoe goed een vis is in verhouding tot zijn broers en zussen en wat jullie voor jullie prijs krijgen. Bij een handelaar met vijf Kohaku kunnen jullie, als jullie goed zijn, de beste van de vijf uitkiezen. Waar 200 Kohaku zwemmen, zien jullie welke onder dezelfde omstandigheden het grootst is, het meeste volume heeft en de tekening die jullie bevalt. Ga er met open ogen in en kijk wat jullie opvalt. Daarmee zijn jullie veel beter af.

De Shinoda-vissen en de nieuwe jaargang

Haaki komt om de twee weken bij ons en ziet hoe de vissen van Shinoda zich in onze vijvers ontwikkelen. Toen ze een jaar geleden kwamen, waren ze nog geeloranje, nu hebben ze een mooi oranjerood, en het rood zal zich verder ontwikkelen. Ook de Sanke zijn dit jaar weer heel goed. Die heb ik niet zelf gesorteerd; Shigeru heeft me een heel pakket aangeboden. Zo ging het ook drie jaar geleden, toen de Sanke-lijn Mr. Big uitkwam: Shigeru had lang geen goede Sanke gehad, bij Sanke keken de mensen vooral naar Sakai, en toen had hij een treffer bij de paring, maar niet de kopers ervoor. Wij hebben toen 600 Sanke gekocht, waaronder echte uitblinkers, en ze voor heel schappelijke prijzen verkocht. Bijna niemand had het door.

De afgelopen twee jaar zat ik weer naast Shigeru en kon ik mijn vissen direct na hem uitkiezen. Dat gaat zich uitbetalen, volgend jaar bij de Tosai, over twee jaar bij de Nisai. Dit jaar heb ik bewust niet 3.000 vissen geïmporteerd zoals vorig jaar, maar 2.000, zodat de vissen van vorig jaar de grote vijvers houden en over de winter kunnen uitgroeien.

De grootte zie je pas hier

Veel mensen die voor de eerste of tweede keer bij ons komen, zeggen: dat zie je op de video’s niet, hoe enorm het hier is. De camera geeft de grootte van de vissen net zo slecht weer. En je eigen oog kalibreert zich. Sinds de nieuwe kleintjes er zijn, zie je de volgende maat weer heel anders: wat een dikke vissen! Zwemmen er alleen vissen van 80 centimeter in een bassin, dan valt het je nauwelijks nog op. Pas als er een van 90 of 92 tussen zwemt, denk je: wat is dat voor een kanjer.